Mgr lic. Wojciech Stefański,

st. bibliotekarz UKSW

e-mail: w.stefanski@uksw.edu.pl

 

(Stan aktualny na 10.2008)

 

 

Z teorii haseł przedmiotowych

 

            Podstawowym katalogiem spotykanym w każdej bibliotece jest katalog alfabetyczny. Jednakże spełnia on swoją rolę tylko wtedy, gdy czytelnik zna nazwisko autora książki lub tytuł pracy zbiorowej. Jeśli zaś nie mamy tych danych lub interesuje nas jakaś dziedzina wiedzy, rzecz albo osoba, to wówczas niezbędnym staje się katalog przedmiotowy. Warunkiem jego powstania i funkcjonowania jest rozstrzygnięcie kwestii stosowanego języka haseł przedmiotowych.

            W Polsce najbardziej znane są dwa języki haseł przedmiotowych: Biblioteki Narodowej i KABA. Przy wyborze języka, każda biblioteka powinna kierować się swoimi potrzebami i możliwościami, a więc tematyką księgozbioru, wymaganą szczegółowością pojęć, środkami technicznymi i finansowymi. Trzeba również stwierdzić, że czasem język haseł przedmiotowych tworzony oddolnie, wynikający z wieloletniej praktyki, może się lepiej sprawdzać, niż narzucony odgórnie. Należy także pamiętać, iż możliwe jest istnienie kilku potencjalnie dobrych języków, a duże znaczenie dla efektywności wyszukiwania ma jakość katalogowania, czyli rzetelność w pracy bibliotekarzy. Optymalne wydaje się takie rozwiązanie, które godzi lokalne potrzeby z uniwersalnymi zasadami, choć spełnienie obu tych warunków na raz sprawia pewne trudności. Warto jednak dokonać jak najlepszego wyboru – ma to bowiem duże znaczenie dla szybkiego dotarcia do właściwej informacji.

            Język haseł przedmiotowych jest językiem sztucznym i należy do języków informacyjno-wyszukiwawczych. Na jego słownictwo składają się tematy i określniki. Terminy używane do tworzenia języka haseł przedmiotowych muszą być znane, aktualne, niegwarowe, możliwie krótkie i poprawne naukowo.

            Hasło proste składa się z tematu, a hasło rozwinięte – z tematu i określnika. Temat jest to elementarna, samodzielna składniowo jednostka leksykalna języka haseł przedmiotowych. Istnieją następujące tematy: ogólny, językowo-etniczny, geograficzny, korporatywny, osobowy, łączony, chronologiczny, jednostkowy i etniczny. Określnik jest to elementarna, niesamodzielna składniowo jednostka leksykalna języka haseł przedmiotowych. Istnieją następujące określniki: ogólny, geograficzny, chronologiczny, jednostkowy i formalny.

          Warto również zauważyć, że najbardziej efektywnym sposobem przeszukiwania katalogów i baz bibliotecznych jest łączenie języka haseł przedmiotowych z językiem naturalnym.

Przykłady

 

Temat ogólny – Teologia, Filozofia, Nauka społeczna Kościoła katolickiego.

Temat językowo-etniczny – Literatura polska, Język angielski, Powieść niemiecka.

Temat geograficzny – Warszawa, Mazowsze, Polska, Europa.

Temat korporatywny – Dominikanie, Kongregacja Nauki Wiary, Sobór Watykański II.

Temat osobowy – Jezus Chrystus, Trójca Święta, Wyszyński Stefan (prymas Polski).

Temat łączony – Chrześcijaństwo a religie, Teologia a filozofia, Wiara a rozum.

Temat chronologiczny – Powstanie 1944 r. warszawskie, Wojna 1939-1945 r.

Temat jednostkowy – Bogurodzica (pieśń), Veni Creator (pieśń).

Temat etniczny – Arabowie, Indianie, Żydzi.

Określnik ogólny – historia, twórczość, zagadnienia.

Określnik geograficzny – Ameryka, Australia, Azja.

Określnik chronologiczny – 1918-1939 r., 1944-1989 r., od 1965 r., od 1989 r., 21 w.

Określnik jednostkowy – Evangelium vitae (encyklika), kościół św. Stanisława Kostki.

Określnik formalny – materiały konferencyjne, podręczniki akademickie, słowniki.

 

Antropologia teologiczna.

Bóg – teologia – katolicyzm – podręczniki akademickie.

Filozofia chrześcijańska – historia – Polska – 20 w.

Kościół katolicki – Polska – od 1989 r.

Maryja (Matka Boża) – rozmyślania.

Matka Boża Częstochowska (obraz).

Modlitwa o uzdrowienie – katolicyzm.

Muzyka religijna – teologia – katolicyzm.

Odpoczynek – teologia biblijna.

Praca – teologia – katolicyzm – materiały konferencyjne.

Religia – filozofia.

Rośliny – w Biblii.

Teologia biblijna – słowniki.

Teologia moralna – katolicyzm – Polska – 20-21 w. – materiały konferencyjne.

Warszawa – religia – 16-20 w.

Wychowanie religijne – prawo kanoniczne.